Jerimiah 1:7-8 Asinain Bawipa in ka hnen ah, “Ka no tuk lai ti hlah; ka lo thlahnak miseenpi hnenah feh sawn awla sim dingih thu ka lo pek vekin an hnenah sim aw. Ṭih aw hlah, na hnen ah ka um ding ih ka lo hum ding. Keimah Bawipa in ka sim zo a si,” tiah i ti.
Pathian in hman theilomi a neiloih, zovek khal a hmang thei. Abikin mino pawl an cak lai le an vanglai, thil an tih theibik caan ih Pathian rian hi a sunglawi hleice bakah, Pathian lung tong zawng pakhat a si. Cuti asile nolai caan ah ziangmi kan tuah dingih, ziangvek lungput kan nei ding timi tawiten zohtlang uh si.
- Fimthiam Zir Nak (Wisdom/Education):
Thufim 1:7 Pathian ṭihzah cu fimnak ih hramthoknak a si, Mi aa pawl in fimnak le zirnak kha ziang an siar lo. 4:5-7 Fimnak kha tlansan hlah awla a lo kilveng ding, Duhdawt awla himdamte in a lo humhim ding. Fimnak neih cu na tuah thei mi thil thupi bik a si, Na neihmi hmuahhmuah hman man sehla fimnak cu nei aw.
Himi Bible caang pahnih ih kan hmu vekin, fimnak ngaingai cu Pathian hnen ihsin rami le Amah ṭihzah nak ihsin hrambun lole hramthokmi a si. Curuangah zumtu cun, Pathian ṭihzahthiam le upat thiam in fimnak hawl le zir ding kan si. Cubakah, Thufim sungih in simmi pakhat lala cu, neihmi hmuahhmuah tiang cem ko khalin fimnak cu zir ding le nei dingin in forhfial. Cucu fimthiamnak a thupit zia a langtir nak pakhat a si.
1993 kum ih Noble Peace Prize South Africa ram ih President, F. W. de Klerk thawn rak ngahtlangtu Nelson Mandela cun “Weapon can’t change the world, Education is the most powerful weapon which you can use to change the world. Education is the foundation of peace & prosperity” tin a rak sim. Cumi umzia cu “Hriamhrei in leitlung a thleng danglam theilo, fimthiamnak hi leitlung thleng danglam theitu thil titheibik hriamhrei a si. Fimthiamnak cu daihnak le ṭhansonak ih hrampi a si” tiah a rak aupi. Nelson Mandela cu kum 27 rori thawngtlak in South Africa ramih midum le mingo thleidan awknak (Apartheid) rak do in, thawnginn ih a suah hnuah, midum president ṭuanhmaisabik a rak si.
U Thant, kawlram mi United Nations (UN) ih Secretary General (SG) 1961-71 tiang kum 10 rori sung rak ṭuantu khalin, “A ṭhansomi miphun cu ca an siarih, ca a siarmi miphun cu an ṭhanso” tiah a rak sim. Curuangah bulpak, innsang, kawhhran, miphun, rampi ṭhanso nak dingah casiar tam a ṭul. Casiar cu fimzir nakih loh theihlo a ṭulmi khal a si.
- Mi Thleidan Nak Lungput (Racism):
Gal 3:28 Curuangah Judah mi le Zentail mi tiah thleidannak a um nawn lo; sal le miluat karlakah siseh, nunau le mipa karlak khalah siseh, thleidannak a um nawn lo. Nan zatein Khrih Jesuh thawn nan pehzom awknak sungah pakhat nan si. James: 2: 9 Sikhalsehla a lenglamih hmuhnak in mi na thleidang a si ahcun na sual a si. 1 Johan 3:15 A unau a huatu cu mithat a si ih mi thattu sungah cun kumkhua nunnak a um lo ti nan thei.
Rev. Dr. Martin Luther King Jr. cun “Racism is not an opinion it is an offense. & “No body’s born racist, society teaches it.” tiah a rak sim. Cumi umzia cu “Thleidan nak timi cu ruahnak men asilo, mi siatsuahtu a si. Zo khal thleidan nei ih nui pum sung ihsin suak kan umlo, kan kiangkap ih zirhnak in a suakmi” a si tiah a ti.
A tlunlam Bible cang khalah, fiang zetin a um ih, abikin zumtu ka si ti pawl cun, mi thleidannak lungput kan neihlo ding hrimhrim a si. Cucu Khrih ah pumkhat kan sinak lawngtirtu pakhat a si. Cu mi thleidan nak cu, a se zawng ih thleidan awknak a si. Cu pawl tla cu, taksa rawng bangawklo nak, ṭong bangawklo nak, zumnak bawngawklo ruangih thleidan nak pawl an si. Hivek ruangah, pakhat le pakhat zohniam aw ding le nautak awk ding kan silo tinak a si.
Abikin, Chin pawl hi, thleidan awk hmang zetmi miphun kan si ti sehla tamtuk a sual lo ding. Kawl maw lole, midum lole Chin le Chin hmanah, ṭong a bangawk locun, kan thleidang aw mai. Himi thleidan awknak natsia lole hrik (virus) hi hlohtir a ṭul. Himi hi, thinlung, taksa, Thlarau lamih kan ṭhanso nak ding in dawnkhamtu pakhat a si.
- Tumruh Nak (Never give up):
Joshua 1:9 Cakzet le ralṭhazet in um aw ti ih thu ka lo pekmi cu ziangtik hman ah hngilh hlah. Ṭih hlah, na thin nau hlah; ziangahtile Bawipana Pathian keimah in na fehnak kipah ka lo umpi ding a si,” tiah a ti.. Gal 6:9 Curuangah thil ṭha tuah hi ning hlah uhsi; ning lo teih kan ṭuan ahcun a caan a kim tikah rawl kan khawm ding a si.
Chinmi pawl hi beidong awl zetmi kan tam. Thil ziangvek kan tuah khalah, thil ṭha a si ahucn, beidong loih a netnak tiang ṭuansuak dingin Bible in in fialmi a si. Vei tampi ah zohṭhimtlak ih kan hman ṭheumi Thomas Alva Edison, electric bulb tuahsuaktu khal, a inn vei ziangmaw zat a kaan hnu le vei 1000 lai a hawlsuak hnu lawngah hlawhtlingnak a ngah. Cumi hnakih thupi sawn cu, “Ka hlawhtlinnak ih thuthup cu Bible ka siar ruangah a si” a timi kha a si. A Bible siarnak in tumruh sinsin nak le beidong mailo nak ah a thlen riai.
Mi tampi cu vei hnih, khat kan hlawhtlinglo tikah, kan beidong mai ṭheu. Vei 1000 cu simlo, vei 10, 15 hrawng hman kan hlawhsammi ah nolh vivo sehla, a tawp ahcun hlawhtlingnak lawngin in hngakih, hlawhtlin ding hrimhrim a si ṭheunan, hlawhtlin zik te hrawngah beidongin kan tawp ṭheu nakin hlawhsam ah in can ṭheu.
Bible sung lala khalah, beidong mailo le tumruh a thupitzia, Joseph, David le Moses pawl nunnak ah kan hmu thei. A tluntabik ih Bible caang vekin, “ka no tuklai, ka tuah theilo, ka ngamlo, ka hrangah a tumtuk, a harsa tuk” tiih tih ding caan a si nawnlo. Na hnenah ka um titu Pathian rinsan in hmainor ding kan si.
Thunetnak
Mino pawl hi tusun ih rinsan mi le thaisun hrang hruaitu nan si vekin nolai caan ah Pathian ṭihzahnak thawn fimthiamnak hawlin, thleidan awknak lungput neilo in le tumruh zet le tumtahmi tumpi nei in, nuntu khawsakmi si cio dingah Pathian in fimnak lo pe in lo hmang cio hai hram seh!
************************************************************************

