A voi 71st nak Kan Miphun ni ah Kan Chin Miphun ni thawhkehnak chim dingin caan tha ka hmuh caah CCI Upa hna le Mipi nan dihlak cungah lomhnak bia chim hmasat ka duh.Keimah cu Chin League For Democracy (CLD) ah Chairman a tuan lio mi ka si pinah Chin Party pathum fonh mi CNLD zongah Chairman hruaitu pakhat dirhmun in ka tel ve.Chin Miphun hna cu Ca,Holh le Nunphung leiah a rum mi kan si pinah vawlei a ngei mi Miphun zong kan si hna.
Chin Miphun hna kan sining langhter ahcun Chin Miphun hna cu kanmah le umnak hmunhma cio teah nun a nem a dingfel mi Miphun,mahlemah aa zum/bochan mi Miphun,zalawnnak kha man ngei tein a upat thiam mi le Miphun dang hna nih an hman lo mi mah ca longah siloin chungkhar unau ca tiangin tuanvo lak a hmang mi Miphun kan si hna.Mirang uknak tang kan tlak hlanah mah tein aa sersiam kho mi Chin Miphun hna cu 1947 kan phak tik ahcun Panglong hnathlaknak cu min an rak thut.Min an thutnak a ruang pathum a um.
1.Miphun sinak ah i tlukruannak
2.Mah tein duhmi chimrel khawhnak
3. Mah tein uknak nawlngeihkhawhnak hna cu lungtlinnak a rak um caah si.
Cu hnathlaknak a rak um ruangah Chin Miphun hruaitu hna,Shan hruaitu hna,Kachin hruaitu hna le Kawl cozah hruaitu hna he hnathlaknak minthut in Union of Myanmar Ram komh ah kan van i telnak zong cu asi.Phun dangin kan chim ahcun Kawlram pi hi Ramkomh ah a sertu le a dirhtu miphun pakhat kan rak si.Sihmanhsiseh,kan theih dih cio bantukin Kan Kawlrampi nih zalawnnak a van hmuh tikah kan Miphun sinak le Nunphung he pehtlaiin puai kan tuah tik ah maw, kanmah Chin Miphun long siloin tlangcung mi vialte hna nih duhdim tein nihinni tiang kan hman khawh rih lo zia hmuh khawh asi.
Kan Chin Miphun tuanbia hi kan zohthan tikah Feb 20, 1918 kum ah Chin Miphun hna fimcawnnak leiah thanchoternak ( 20 Feb 1918 – ခ်င္းအမ်ိဳးသားပညာေရးျမင္ွ႔တင္ေရးအဖြဲ႕)ti mi a rak chuak.Hi a chuah hnu Feb 20 ,1928 kum zongah Politics lei hruainak ah a lu bik tiah ruah mi Chin Hills Lungrualnak (ခ်င္းေတာင္ ညီၫြတ္ေရး အဖဲြ႕) zong an rak dirh mi kan hmuh khawh.Cutin an van ser khawh hnuhah March 24-25, 1933 kum ah Chin Miphun he aa pehtlai mi vialte huap dingin Chin Hills Lungrualnak ti mi cu Chin Miphun hna lungrualnak(ခ်င္း အမ်ိဳးသား ညီၫြတ္ေရး အဖဲြ႕ )tiin an rak thlen.Chin Miphun hna Lungrualnak ti mi cu Sep 29, 1934 a van phak tikah (29 September 1938-ရာဇသံ ၉ ခ်က္ ပုိ႔ )Mirang cozah hna cu halnak(9) point an rak pek hna i culak ah pa(3) kan langhter si ahcun ;
(1)Miphun i tlukruannak.
(2) Chin miphun hna nih Zulhphung te i tuahin cu zulhphung ningin i hruai ding.
(3)Chin miphun hna zalawnnak ti hna hi an si.1938 kan van phak tikah cu nawlnak ca hna cu Mirang cozah nih an cohlan lo pinah Chin miphun hruaitu hna cu thlaihkhih dingtiang dirhmun an hung phan.
Feb20,1938 Kanpalet khua ah mipi thongthum leng nih duhlonak an langter tikah Mirang pawl cu Yaw tiang an zam ti zong tuanbia kan hmuh.Cu dirhmun in 1940 kan van phak tikahcun Chin Miphun hruaitu hna cu an dawi ,an thlaih hna i February 20 thla thiamthiam (Feb 20,1940) ah Chin Miphun hruaitu hna cu pakhat hnu pakhat in thong thlak hram an thawk hna caah Feb thla hi kan Chin miphun ni tuanbia he aa tongthiam ngai caah si loin Feb thla hi Miphun sinak lei kapin Chin Miphun hna kan tuanbia ah ramkhel leiin kan cawlcangh thla hrimhrim asi ti hi kan hmuh khawh mi asi.
Panglong hnatlaknak in 1947 kan phak tikah Tlangcung Chin Miphun vialte hna cu Falam khua ah Feb 19-22 tiang tonnak an rak ngei.Mipi (5000) leng Conference a kai mi hna nih Chinram cu Chin Miphun hna nih thimmi hruaitu nih hruai ding timi bialu cu an cohlan caah Chinram cu Democracy phungin i uk dingah tuanbia tial ni ah a hung cang.
Oct 05,1950 kum ah avoi (9)nak Chin Affair Council nih Chin Miphun hna ramkhel lei ah kan cawlcangh cem nithla a si mi February le Falam khua tonnak i Feb 20 ah ceihkhan mi chirhchan in Feb 20 cu Chin Miphun Ni ah hman dingin ceihkhan a si i nihin ni ahcun avoi 71 nak Chin Miphun ni cu kan hmang kho cang.
Cuticun kan tuanbia zoh tikah Chin Miphun hna hi kanmah tein Lai a rel mi Miphun, kanmah tein kan tuanbia aa tial mi Miphun,Mahlemah aa zum mi Miphun kan si.Hmanhsehlaw Ramkomh dirhmun in kan vun dir tikah Chin Miphun hna nih Miphun kong kan cawlcanghnak a duh lo mi Kawl pawl nih Parliament chan 1956-58 tiang Chin Miphun Ni cu hrawh dingah hramhram in an hun i zuam.Tawhlanzi Council a van kai i U Newin nih cozah a van ting tikah Mahsalah chan in Chin Miphun Ni cu tuah ti lo dingin an kan chuh i Chin State Day ti tuin tuah dingah hramhram in an kan hun nawr.Na-O-Tah Ralkap chan ahcun Chin State Day ti hmanhin tuahternak nawl an kan pe ti lo i Chin Miphun hna nih mahle si khawh ning cio in Miphun ni cu tuah a rak si.
Hibantuk dirhmun kan phak mi hi Chin Miphun hna nih mah tein lairel khawhnak kan rak ngeih mi,zalawnnak kan rak ngeih mi,kanmah nawl in tuahkhawhnak kan kut cungah a um vialte kan sunghnak a langhtertu asi.
Chin Miphun hna nih mah tein i uk khawhnak le thil ti khawhnak kan ngei ko,Hruai khawhnak le fim chimhnak leiah Fimthiamnak kan rak ngei ko.Sihmanhsehlaw ,tuchan Chin Miphun hna hi cuhlan Chin Miphun hna nih mahlemah i zumhnak ti mi man an rak ngeihter ngai mi kha kan philh/thlahdawrh chin langmang cang.Cuhlan i mah tein zalawnnak a rak duh ngai mi miphun nih nihin ni ahcun Miphun dang pa kut tangah um in aa nuam ngai ko mi tampi kan um rih zia hmuh khawh asi.
Hibantuk dirhmun kan phaknak hi ngiathlai langmang tikah kan Miphun chungin Thil ti khawhnak le nawlngeihnak kan sungh caah tuahkhawhnak nawl a ngei mi hna kha zoh sangnak in duhsah duhsah kan karh chin langmang cang caah asi.Cuhlan ah mahlemah i bochannak in ,miphun dang kit tang ah i dawrnak duhnak lungput,mi dang pa nih fial mi long tuahduhnak lungput hna cu kan cungah a hun karh chin langmang mi kan hmuh tikah hi zawtnak hi zeitindah kan damter lai ti mi hi nihin Chin miphun chungin Biaknak lei Upa hna le miphun hruaitu upa hna nih tha tein kan ruah than a herh cang.
Thil dik kan chim ahcun Chin Miphun Ni cu Chin Pyine Neh(Peng Pakhat bantuk) hecun aa lo hrim lo.Chin Ramthen Ni(Chin Special Devision) timi cu Sep 24, 1948 uknak zulhphung (ဖဲြ႕စည္း အုပ္ခ်ဳပ္ပံု အေျခခံ ဥပေဒ)an ser ni ah cohlan a si bantukin fehter mi asi caah Chin Ramthen Ni(ခ်င္း ဝိေသသ တိုင္း-Chin Special Devision) ti a rak si.Chin Pengkulh Ni(ခ်င္ျပည္နယ္ေန႔-Chin State Day) ti mi zong cu Jan 3,1974 zulhphung an ser mi(ဖဲြ႕စည္းပုံ အေျခခံ ဥပေဒ) ningin cozah nih hmanter mi asi.Miphun dang hna nih serpiak mi ni asi.(Note; Chin Special Devision cu Chin State Day nak in a van fa deuh mi dirhmun khi asi rih).
Chin Miphun Ni (ခ်င္းအမ်ိဳးသားေန႔) cu Chin Miphun hna nih nunnak pek ngam in an tuar hnu ah tuanbia in an ser mi ni sunglawi ni asi .Cucaah Chin Miphun ni cu Chinram (Chin State)chung longah a um mi he long pehtlai loin Chin Miphun dihlak he aa pehtlai mi asi.Chin Hills Devision le Chin State Day cu Chinram chung a um mi ca long he aa pehtlai.Chin Miphun ni cu kilven a hauh caah ramchung um mi long siloin ramleng um mi zong nih nihinni ah kan tuahnak bik a ruang cu asi.
Sihmanhsehlaw Chin Miphun ni cu cozah pawl nih hrawh an zalh langmang caah a tlau dengmang mi dirhmun ah kan phanh mi hi hngal hna uhsihlaw hmailei ah zeitin dah kan fon lai.Miphun phun khat asi mi kan tuanbia cu Miphun dang nih hrawhawk a ngah lo mi asi.Nihinni ahcun kan miphun hna le kan ralkap hna zuamnak thawngin Chin Miphun zong hi kan van tuah khawh than mi asi.
1966 lio ah Chin Hills Devision tiin tuah dingah hramhram in cozah nih an ti lio ah Vomtu Mawng nih nunnak pek ngam in rampi a cozah sin tiang doh in challenge a tuah tikah Rampi Cozah nih a sung an pek i Chin Miphun ni cu an rak tuah than.1979 kum zongah Chin State Day in tuah ding an ti than tikah Pu Mang Lian nih a hruai i ျမန္မာ့ လမ္းဆင္ Committee tiang mah hihi mipi duhnak a si lo tiah raltha in Ca a tial caah Rampi nih Chin Miphun ni tiah tuah dingin nawl an rak pek than hna nak asi.History kan zoh tikah Miphun pakhat nih sunhsak ngai in aa ngeih mi nunphung hna hi miphun dang nih serchuah piak awk a tha lo.Kanmah minung le Miphun long nih kan ser/dirh khawh.
Cucaah nihin Chin Miphun hna kan Miphun ni hi zungzal a hmun dingah hodah ruanvo a ngei.Kan dihlak cungah tuanvo a um.Chin Miphun ni hi kilvennak ding caah zeidah a herh kun lai.Cuhlan kan Pupa hna i an lungput le thi hi a thar in kan i nunpi than a hau.Chin Miphun hna i kan (Valua) man asi mi Mahlemah i zumh/bochannak,zalawnnak kha upatnak ngeih,Thildik thilhman tuah ngamnak,Mah Miphun le rualchan caah tuanvo lak ngamnak hna hi kan Miphun hna nih a thar in cawn i tharchuah than kan hau.
Nihin Chin miphun chungin fimthiamnak a ngei mi hna nih midang pa fial mi kha kan i ziak cang i kawlram tamai Tuanbia nih kan mit an kan muaihter ruangah Miphun dang nih zalawnnak hi a kan hmuh piak tiin a zum mi zong kan pi rih.Chin Miphun hna nih zalawnnak kan rak hmuh mi hi mi dang pah nih a ka hmuh piak mi asi lo.Kanmah Miphun hruaitu lila nih an kan hmuh piak mi kha kanmah miphun lila nih kan philh cang.Cucu kan tharchuah than a herh.Cucaah nihin kan tuah mi Chin Miphun Ni hi kanmah an kan funtomtu thil asi.
Chin Miphun ni cu Zomi,Mizo,Asho,Chin timi vialte kan dihlak caah kan Miphun ni chinchiahthlak le Miphun pakhat kan sinak chinchiahnak asi.Cu vialte cu mi thleidannak ngei lo le biaknak thleidan lo tein zohkhenh dingah tuanvo kan ngei cio ko hna.Cucaah nihinni ahhin Biaknak lei upa hruaitu hna le Miphun dawtnak khatlak a ngeitu ramkhel lei hruaitu party kan herh ko.Cubantuk hruaitu vialte hna le mino hruaitu vialte hna nih mipi cungah zumhawktlak tein dir cio dingah kan tuan a herh.
Miphun dang sinah tlukruannak kan hal cuahmah bantukin kanmah chung zongah a pengtlang,a khua,Biaknak tleidannak um lo tein mithmuh ah langhter dingin kan tuan cio a hau.Miphun hruaitu kan thlawm mi zong hi pengtlang long hmai kan i thlak deuh kan hman caah Miphun hruaitu taktak kan chuak kho ti lo i cucu ngaihchia ngai awk kan si.Hmansehlaw hi Chin Miphun ni nihhin kan kawlram ah siseh,kan Chinram ah siseh Miphun pakhat kan sinak langhter dingin a kan funtomtu kan Miphun ni pi asi.Nihin kan taar mi State Flag zong hi Miphun thantaar ah hodah a thleng kho lai.Kan dihlak in tuanvo kan ngei.Miphun dang hna nih fialchawm le lam hmuhsak chawm mi long a zul mi le tlamtlintertu si loin kanmah tein Lam aa ser mi Miphun ,Kan mahlemah kar zongah thleidannak um lo tein tuan cio dingin tuanvo kan ngei.
